Èdè Yorùbá — Adéàbẹ̀kẹ́ Fábọ́lá
Èdè Mílíọ̀nù
Àwọn tó tó ogójì mílíọ̀nù ènìyàn ló ń sọ èdè Yorùbá ní Nàìjíríà, Tógò àti àwọn agbègbè míràn ní Áfríkà Ìwọ̀-oòrùn; àwọn ẹgbẹ́ ńlá sì wà ní Brásíl, Kúbà, Amẹ́ríkà àti Bíríténì. Ó kan lára àwọn èdè Áfríkà tó gbilẹ̀ jùlọ ní agbaye.
Létà àti Àwọn Létà Abẹ́-Ààmì
Létà Yorùbá ìgbà-lóde òní ní mẹ́tadógún; lára wọn ni mẹ́ta tí a máa ń kọ pẹ̀lú abẹ́-ààmì: ẹ, ọ àti ṣ. Abẹ́-ààmì náà yí ohùn wọ̀nyí padà pátápátá, kò sì ye kí ẹnìkan ó fi silẹ̀ nigbati ó bá ń kọwe.
Ìwọn Ohùn Mẹ́ta
Èdè Yorùbá jẹ́ èdè ohùn: ohùn gíga (á), ohùn ìsàlẹ̀ (à) àti ohùn àárín (a) ni a fi ń ka ohun gbogbo. Ohùn yí ìtumọ̀ padà pátápátá: ìgbà túmọ̀ àsìkò, igbá túmọ̀ ohun èlò ìdílé, igba sì túmọ̀ ẹgbẹ̀rún méjì. Nítorí náà ni ìwọn ohùn tó tọ́ ṣe pàtàkì nínú kíkọ.
Àwọn Ẹ̀ka Èdè
Láti Ìbàdàn dé Ìjẹ̀bú, Ìgbòmìnà, láti Èkó dé Èkìtì, agbègbè kọ̀ọ̀kan ń korin èdè náà pẹ̀lú ohùn àti ọ̀rọ̀ ara rẹ̀. Ọ̀nà ìgbà-lóde tí a ń kọ́ ní ilé-ẹ̀kọ́ jáde láti ẹ̀ka Ọ̀yọ́, ṣùgbọ́n ẹ̀ka kọ̀ọ̀kan jẹ́ ìṣura tí ó tọ́ sí láti fi pamọ́.
Kí ni Ídí Tí A Fi Gbọdọ̀ Kẹ́kọ̀ọ́ Èdè Yorùbá?
- Láti so wa mọ́ ìdílé, ìtàn àti ìdánimọ̀ wa jinlẹ̀
- Láti bá òwe, ewì, ìwé Ifá àti orin Yorùbá pàdé ní ọnà ara wọn
- Láti dàgbà sókè fún àwọn ọmọdé nípasẹ̀ ẹ̀kọ́ èdè ìyá
- Láti darapọ̀ mọ́ àwùjọ agbaye tí ń kẹ́kọ̀ọ́ èdè náà
Àmì 25 Èdè Yorùbá
Létà mẹ́tadógún — mẹ́ta ni ó ní abẹ́-ààmì: ẹ, ọ, ṣ.
Àwọn Ohùn Mẹ́ta
Ọ̀rọ̀ kan, ìtumọ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ — ohùn ni ó ń pinnu. Wo àwọn àpẹẹrẹ:
| Ọ̀rọ̀ | Ìtumọ̀ (English) | Ìtumọ̀ (Yorùbá) |
|---|---|---|
| ọkọ́ | husband | ọkọ |
| ọkọ̀ | broom / vehicle | ìgbá / ọkọ̀ |
| gbé | to carry / lift | gbé (níga) |
| gbè | to lean against | gbè (lórí ogiri) |
Bẹ̀rẹ̀ Sísọ Lónìí
Ìkíni mẹ́jọ tí o leè lo ní ọ̀sẹ̀ yìí:
Ìkíni Àti Ìwà Pẹ̀lẹ́
Ìkíni jẹ́ ọnà nínú àṣà Yorùbá, ìwà pẹ̀lẹ́ sì wọ ìgbésí ayé ọjọ́ọjọ́ mọ́. Àwọn ọmọdé ń kúnlẹ̀ tàbí dọ̀bálẹ̀ kí àgbà, ìkíni olòótọ́ sì wà fún ìgbà gbogbo ọjọ́: Ẹ káàárọ̀, Ẹ káàsán, Ẹ kú ìrọ̀lẹ́, Ẹ káalẹ́.
Àwọn Ayẹyẹ
Láti ayẹyẹ Ọ̀ṣun-Oṣogbo dé Ọdún Ifá, láti ìgbà egúngún aláròkalẹ̀ dé àwọn ayẹyẹ ìdupẹ, ayẹyẹ ń so àwùjọ papọ̀ ní ìdupẹ, ìrántí àti ayọ̀.
Oúnjẹ Ilé Wa
Ilé oúnjẹ wa ní ìtàn ara rẹ̀: àmàlà pẹ̀lú ẹwédú, ìyán pẹ̀lú ẹ́gúsí, àkàrà ní aárọ̀ ayẹyẹ, àti obi tí a máa ń pín ní àwọn àpérò gẹ́gẹ́ bí ààmì ìkíni àtijọ́.
Aṣọ Àti Ọ̀ṣọ́ Ara
Aṣọ-òkè àti adirẹ ń sọ ìtàn pẹ̀lú àwọ̀ àti àwòṣe wọn; a máa ń wọ wọn pẹ̀lú ìyìn ní àwọn ìgbéyàwó, ìsọmọlórúkọ àti ayẹyẹ.
Orin Àti Ona
Ilù dùndún, bàtá àti orin àpàlà ń gbé ìtàn kalẹ̀ nínú ìlú wọn; iṣẹ́ ọnà orí igi, ṣíṣe ilèkè àti iṣẹ́ idẹ sì fihàn ọgbọ́n iṣẹ́ ọnà tí ó ti wà fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún.
Ìwà Tí Kì Í Bajẹ
- Ibi tí ìwà rere bá wà, ẹ̀wà otitọ́ sí nbẹ
- Òtítọ́, àánú àti iṣẹ́ àpapọ̀
- Ìbọ̀wọ̀ jinlẹ̀ fún àgbà àti ìran wa tí ó ti wájú